Núi Lửa Mauna Loa: Giải Mã “Điểm Nóng” Kiến Tạo Nuôi Dưỡng Núi Lửa Khổng Lồ

Chuyên mục: Khoa học Trái Đất / Núi lửa

Mauna Loa Là Gì?

Khi nhắc đến sức mạnh của thiên nhiên, hiếm có thực thể nào trên hành tinh vượt qua được quy mô của Mauna Loa – núi lửa khổng lồ ở Hawaii. Chiếm tới hơn một nửa diện tích Đảo Lớn của Hawaii, khối lượng khổng lồ của nó tạo ra sức ép làm lún cả cấu trúc đáy Thái Bình Dương.

Nhưng điều gì đã tạo ra một ngọn núi khổng lồ với những dòng sông lửa cuồn cuộn ngay giữa đại dương, nơi không hề có sự va chạm đứt gãy của các mảng kiến tạo?

Động Lực Học Điểm Nóng (Mantle Plume Hotspot)

Phần lớn các ngọn núi lửa nguy hiểm trên thế giới đều nằm ở ranh giới giao nhau của các mảng kiến tạo. Tuy nhiên, Mauna Loa lại nằm chễm chệ ngay giữa Mảng Thái Bình Dương rộng lớn. Cơ chế sinh ra nó là một hiện tượng địa chất được gọi là Điểm nóng (Hotspot).

Sâu hàng nghìn kilomet dưới lớp vỏ Trái Đất, giáp ranh với lõi ngoài, tồn tại những cột vật chất siêu nóng gọi là chùm manti (mantle plume) đang dâng lên. Điểm nóng này gần như đứng yên, trong khi mảng kiến tạo Thái Bình Dương ở bên trên lại liên tục trượt đi với tốc độ khoảng 10 cm mỗi năm (tương đương tốc độ mọc của móng tay người).

Khi mảng kiến tạo trượt qua điểm nóng, dòng magma bazan lỏng từ dưới sâu xuyên thủng lớp vỏ, tạo ra một hòn đảo núi lửa. Khi mảng tiếp tục di chuyển, ngọn núi cũ bị kéo ra khỏi nguồn cung cấp magma và dần chìm xuống biển, trong khi một ngọn núi mới lại được sinh ra ngay trên điểm nóng. Sự dịch chuyển kiến tạo này chính là cơ chế đã tạo ra toàn bộ chuỗi quần đảo Hawaii.

Cơ Chế Phun Trào: Hình Khiên, Nứt Nẻ và Sông Dung Nham Lỏng

Đặc điểm của Mauna Loa là dạng núi lửa hình khiên (Shield Volcano). Cấu trúc sườn thoải của nó được hình thành do vô số các lớp dung nham lỏng chảy tràn và nguội đi qua hàng trăm nghìn năm. Khác biệt hoàn toàn với [sự bùng nổ chết chóc của magma andesit tại Lewotobi Laki-Laki] (chèn link bài Lewotobi), magma của Mauna Loa là bazan có độ lỏng cực cao và nghèo khí nén.

Do đó, các đợt thức giấc của Mauna Loa — điển hình như đợt phun trào lịch sử cuối năm 2022 — thường tuân theo một kịch bản đặc trưng:

• Nứt nẻ sườn núi (Fissure Eruptions): Thay vì nổ tung ở đỉnh và giải phóng khí đột ngột như [cơ chế đài phun dung nham tại miệng Halema’uma’u của Kīlauea] (chèn link bài Kīlauea), áp suất bên trong Mauna Loa thường xé toạc các sườn núi, tạo thành những khe nứt dài hàng kilomet.
• Màn dung nham (Lava Curtains): Dòng magma rực đỏ trào lên từ các khe nứt tạo thành những dải rèm dung nham tuyệt đẹp, vọt cao hàng chục mét dọc theo vết nứt.
• Dòng chảy thần tốc: Nhờ độ nhớt thấp, sông dung nham của Mauna Loa có thể di chuyển với tốc độ rất nhanh trên sườn dốc, đe dọa trực tiếp các tuyến đường cao tốc và cơ sở hạ tầng trước khi đổ ra biển, tiếp tục mở rộng diện tích hòn đảo.

Mauna Loa không chỉ là một ngọn núi; nó là biểu tượng cho năng lượng nguyên thủy của Trái Đất, nơi lớp vỏ mỏng manh liên tục được tái tạo bởi sức nóng từ sâu thẳm lớp phủ.