El Niño là gì? “Siêu El Niño” đang tác động đến Việt Nam thế nào?

Bước vào những tháng cuối năm 2026, hệ thống khí hậu toàn cầu đang trải qua những biến động mạnh mẽ, đặt Việt Nam vào tầm ảnh hưởng trực tiếp của một đợt siêu El Niño lịch sử. Dưới đây là góc nhìn phân tích chi tiết dành cho độc giả của Đại Pi Media về bản chất của hiện tượng này và những tác động khốc liệt đang diễn ra.

El Niño là gì?

El Niño là hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương. Sự thay đổi nhiệt độ này làm suy yếu gió tín phong (trade winds), từ đó phá vỡ và làm thay đổi hoàn lưu khí quyển toàn cầu. Kết quả là các khu vực vốn có nhiều mưa như Đông Nam Á hay Úc lại phải đối mặt với nắng nóng và hạn hán, trong khi dải ven biển Nam Mỹ lại xuất hiện mưa lũ bất thường.

El Niño đang ảnh hưởng thế nào đến Việt Nam?

Nền nhiệt cao. Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia dự báo nhiệt độ các tháng cuối năm cao hơn trung bình nhiều năm 0,5-1,5°C, riêng tháng 10-12 có thể cao hơn 1,0-2,0°C. Dấu hiệu đã thấy từ trước: nhiều trạm ghi nhận nhiệt độ cao nhất vượt giá trị lịch sử, gồm 12 trạm trong tháng 5, 22 trạm trong tháng 6 và 17 trạm trong tháng 8.

Cường độ kỷ lục. El Niño chính thức đạt mức rất mạnh từ tuần thứ hai của tháng 9, mới là lần thứ sáu kể từ 1950. Lần gần nhất là 2015-2016, gây hạn hán nghiêm trọng ở Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.

Ít bão, rét yếu. Số bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông những tháng còn lại của năm được dự báo thấp hơn trung bình, khoảng 4-6 cơn, trong đó 1-3 cơn có thể ảnh hưởng đất liền; không khí lạnh cũng yếu hơn. Ít bão nghe có vẻ tích cực, nhưng đồng nghĩa với việc ít nguồn mưa bổ sung cho hồ chứa.

Thiếu mưa, nguy cơ hạn mặn. Lo ngại lớn nhất là tình trạng thiếu hụt mưa trên diện rộng đến hết năm 2026. Ở miền Nam, mùa mưa có thể kết thúc sớm 10-20 ngày, vào khoảng đầu đến giữa tháng 11. Viện Khoa học KTTV, Môi trường và Biển cảnh báo nguy cơ hạn hán nghiêm trọng trên diện rộng ở Tây Nguyên và Nam Bộ trong mùa khô 2026-2027. Trung tâm Dự báo cũng nhận định El Niño sẽ làm tăng nguy cơ thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn trên cả nước.

Lưu ý: không phải nơi nào cũng khô. Trong tháng 10, các sông từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh có thể xuất hiện 1-2 đợt lũ, có sông vượt báo động 2, và triều cường vẫn có thể đẩy nước hạ lưu sông Cửu Long lên cao. Mưa lớn cục bộ vẫn cần đề phòng.

Điều cần theo dõi

Đỉnh El Niño có thể rơi vào tháng 11-12, nhưng tác động lên mùa khô, nguồn nước và nông nghiệp ở Tây Nguyên, Nam Bộ nhiều khả năng kéo dài sang nửa đầu năm 2027. Các địa phương và người dân vùng đồng bằng sông Cửu Long, nơi canh tác dễ tổn thương nhất vì xâm nhập mặn, nên theo dõi bản tin thủy văn thường xuyên.

Nguồn: NOAA CPC, WMO, Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia, Viện KHKTTV-MT&Biển.