Merapi Là Gì? Ngọn núi của lửa – Vũ điệu sinh tử giữa lòng đảo Java

Chuyên mục: Khoa học Trái Đất / Núi lửa

TOP 5 Núi Lửa đang hoạt động phức tạp và nguy hiểm nhất Trái Đất

Nằm sừng sững giữa trung tâm hòn đảo Java đông đúc bậc nhất hành tinh của Indonesia, một ngọn núi hình nón hoàn mỹ vươn lên chọc thủng những tầng mây nhiệt đới. Người dân bản địa gọi nó bằng một cái tên giản dị nhưng mang đầy tính đe dọa: Merapi, trong ngôn ngữ Java có nghĩa là Ngọn núi của lửa.Không sục sôi âm ỉ trong một hồ chứa khép kín hay nằm cô lập ở những vùng hoang mạc, Merapi là một trong những ngọn núi lửa hoạt động mạnh nhất, đe dọa trực tiếp đến sinh mạng của hàng triệu người dân sinh sống ngay sát dưới chân gã khổng lồ này. Đây là nơi mà ranh giới giữa sự sống và cái chết có thể bị xóa nhòa chỉ trong một phần nghìn giây của cái chớp mắt.

Merapi Là Gì?

Merapi là một núi lửa dạng tầng (stratovolcano) đang hoạt động nằm ở ranh giới giữa tỉnh Trung Java và Đặc khu Yogyakarta, Indonesia. Nó là ngọn núi lửa hoạt động mạnh nhất ở Indonesia và là một trong những ngọn núi lửa nguy hiểm nhất thế giới.

Kiến tạo địa chất: Nơi mảng Ấn Độ – Úc ép mình xuống Á – Âu

Để hiểu được nguồn cơn của cỗ máy hủy diệt này, chúng ta phải lặn sâu xuống đáy Ấn Độ Dương, nơi mảng kiến tạo Ấn Độ – Úc khổng lồ đang không ngừng lao tới và bị ép chui xuống bên dưới mảng lục địa Á – Âu với tốc độ khoảng 7 cm mỗi năm.

Quá trình hút chìm: Tạo ra động cơ chính vận hành toàn bộ chuỗi núi lửa dọc theo quần đảo Indonesia.

Biến đổi vật chất: Phiến đá vỏ Trái Đất mang theo hàng tỷ tử nước biển chìm sâu vào lớp phủ. Dưới nhiệt độ và áp suất cực đoan, nước bị đun sôi, thẩm thấu vào cấu trúc tinh thể của đá, làm giảm nhiệt độ nóng chảy và tạo ra vô số bọng dung nham.

Vòm dung nham đặc trưng: Khác với Hawaii, dung nham của Merapi chứa hàm lượng silica rất cao, đặc quánh và dính nhớt. Khi đẩy lên miệng núi, chúng nhanh chóng nguội đi, đông cứng lại và đùn lên một vòm dung nham khổng lồ án ngự trên đỉnh.

Núi lửa Merapi phun trào dung nham

“Nút bần” champagne và những đám mây tử thần (Wedhus Gembel)

Khối vòm bằng đá khổng lồ hoạt động giống như một chiếc nút bần bịt chặt miệng một chai champagne đang bị lắc mạnh. Càng bị bịt kín, áp suất khí nén bên dưới càng tăng theo cấp số nhân. Khi giới hạn chịu đựng bị phá vỡ, sự sụp đổ xảy ra: hàng triệu tấn đá vỡ vụn trượt thẳng xuống sườn núi, giải phóng năng lượng tương đương hàng chục quả bom nguyên tử.

Lưỡi hái thứ hai: Lũ bùn núi lửa (Lahar)

Chưa dừng lại ở đó, Merapi còn sở hữu một hiểm họa mang tên lahar. Khi những trận mưa nhiệt đới nặng hạt trút xuống sườn núi vốn đã phủ đầy tro bụi và đá vụn, một thảm họa lũ bùn núi lửa lập tức hình thành. Khối bùn đặc quánh, nặng nề, mang theo những tảng đá lớn cỡ ngôi nhà lao ầm ầm xuống mạng lưới sông ngòi quanh chân núi. Nó phá nát mọi cây cầu, xé toạc các tuyến đường huyết mạch và chôn vùi toàn bộ các ngôi làng trong lớp xi măng bùn lạnh lẽo, tàn phá cả những khu vực nằm ngoài tầm với của dòng chảy pyroclastic.

Nghịch lý sinh tồn và thế giới tâm linh của người Java

Thế nhưng, có một nghịch lý đầy xót xa: dù biết rõ sự tàn khốc của Ngọn núi của lửa, hàng triệu người vẫn kiên quyết bám trụ và sinh sống ngay trên sườn núi. Món quà từ tro bụi: Lượng tro núi lửa chứa đầy các khoáng chất quý giá như phốt pho, kali và magie đã biến vùng đất xung quanh thành một trong những khu vực nông nghiệp màu mỡ nhất thế giới, nuôi sống vô số thế hệ người Java. Trong vũ trụ quan của người Java, Merapi không chỉ là hiện tượng địa chất mà là một thực thể tâm linh tối cao. Họ tin rằng ngọn núi nằm trên một trục thần thánh nối liền Biển Nam, Cung điện Yogyakarta và đỉnh núi thiêng. Việc Merapi phun trào không phải ngẫu nhiên, mà là cách ngọn núi thể hiện sự phẫn nộ khi con người làm mất cân bằng thế giới, hoặc là quá trình thanh tẩy để tái sinh vùng đất mới.

Lời kết

Sự tồn tại của Merapi là minh chứng hoàn hảo cho bản chất hai mặt của Trái Đất: một cỗ máy hủy diệt tàn nhẫn, nhưng đồng thời cũng là người kiến tạo vĩ đại nuôi dưỡng sự sống. Chừng nào mảng kiến tạo Ấn Độ – Úc còn tiếp tục dịch chuyển, Merapi sẽ vẫn đứng đó, vừa đe dọa vừa bao bọc hàng triệu sinh mệnh trong một vũ điệu sinh tử bất tận của tự nhiên.