Mayon Là Núi Lửa Gì? Ngọn Núi Hình Nón Hoàn Hảo Nhất

Sừng sững trên vùng đồng bằng trù phú của tỉnh Albay, đảo Luzon, Philippines, núi lửa Mayon (còn gọi là Mount Mayon hay Magayon) được công nhận rộng rãi là một trong những kỳ quan địa chất đẹp nhất và nguy hiểm nhất trên Trái Đất.

Nổi tiếng với hình dáng đối xứng chuẩn xác như được gọt đẽo, Mayon không chỉ là biểu tượng du lịch mà còn là một “phòng thí nghiệm” địa chất sống động về hoạt động của mảng kiến tạo. Cùng Đại Pi Media tìm hiểu cấu trúc vật lý và cơ chế hoạt động của ngọn núi lửa độc đáo này.

Mayon là núi lửa gì?

Mayon là một núi lửa dạng tầng (stratovolcano) cực kỳ điển hình, sở hữu độ cao 2.463 mét so với mực nước biển. Điểm đặc trưng nhất giúp Mayon nổi tiếng khắp thế giới chính là cấu trúc hình nón đối xứng gần như hoàn hảo (perfect cone), được tạo thành từ hàng ngàn năm chồng lấp của các lớp dung nham đông đặc, đá bọt và tro bụi núi lửa.

Tên gọi “Mayon” xuất phát từ từ “Magayon” trong tiếng Bicol, có nghĩa là “Xinh đẹp”. Tuy nhiên, đằng sau vẻ đẹp kiều diễm đó là một trong những ngọn núi lửa hoạt động mạnh mẽ nhất Philippines, nằm trực tiếp trên Vành đai Lửa Thái Bình Dương.

Về mặt địa chất kiến tạo, Mayon hình thành do đới hút chìm Rãnh Phillippines (Philippine Trench) – nơi mảng kiến tạo Biển Philippine chìm đọng bên dưới mảng lục địa Sunda (mảng Á – Âu), sinh ra nguồn magma dồi dào đẩy liên tục lên bề mặt.

Nguyên nhân núi lửa Mayon tạo nên hình nón đối xứng hoàn hảo

Không phải ngọn núi lửa dạng tầng nào cũng giữ được hình dáng hình học chuẩn xác như Mayon. Sự hoàn hoàn hảo này được quyết định bởi hai yếu tố địa chất cốt lõi:

• Tính chất của dung nham Andesite: Dung nham phun ra từ Mayon thuộc loại andesite trung tính, có độ粘 (độ nhớt) vừa phải. Khi trào ra từ miệng núi lửa chính trên đỉnh, dung nham chảy với tốc độ đồng đều theo mọi hướng trước khi nguội đi, giúp tích tụ các tầng sườn núi có độ dốc cân bằng khoảng 35 đến 40 độ.
• Phun trào từ một họng chính: Khác với những núi lửa có nhiều miệng phụ xé rách sườn núi, các đợt phun trào của Mayon hầu như chỉ tập trung thoát ra từ duy nhất một ống dẫn trung tâm trên đỉnh, giúp hình khối của núi duy trì tính đối xứng qua từng chu kỳ bùng nổ.

Cơ chế phun trào và mối đe dọa địa chất của núi lửa Mayon

Mayon là ngọn núi lửa hoạt động dai dẳng nhất Philippines với hơn 50 đợt phun trào được ghi nhận trong vòng 500 năm qua. Các đợt bùng nổ của Mayon thường mang đến ba hiểm họa địa chất nguy hiểm:

• Dòng mảnh vụn núi lửa (Pyroclastic flows): Sự sụp đổ của vòm dung nham trên đỉnh tạo ra các dòng khí nóng, tro bụi và đá tảng di chuyển với tốc độ xé gió xuống sườn núi, thiêu rụi mọi thứ trên đường đi.
• Dòng chảy dung nham (Lava flows): Dung nham đỏ rực trào qua miệng núi lửa, kéo dài hàng kilômét xuống các thung lũng xung quanh.
• Dòng lũ bùn Lahar: Vào mùa mưa bão, lượng mưa lớn trút xuống sườn núi cuốn theo hàng triệu khối tro bụi mùn xốp chưa ổn định, tạo thành các dòng lũ bùn xi măng tàn phá các khu dân cư dưới chân núi (như thảm họa tàn phá tháp chuông Cagsawa năm 1814).

Tổng kết

Núi lửa Mayon là kiệt tác tuyệt mỹ của tự nhiên nhưng cũng là minh chứng rõ nét cho sức mạnh kiến tạo khốc liệt bên trong Trái Đất. Việc quan trắc sát sao nhịp thở địa chấn của Mayon không chỉ bảo vệ sự an toàn cho hàng trăm ngàn cư dân tỉnh Albay mà còn mang lại những dữ liệu vô giá cho ngành địa chất học hành tinh.

Nguồn tham khảo:

PHIVOLCS (Philippine Institute of Volcanology and Seismology) – Mayon Volcano Activity and Hazard Monitoring (https://www.phivolcs.dost.gov.ph/)

Global Volcanism Program (Smithsonian Institution) – Mayon Volcano Overview and Eruptive History (https://volcano.si.edu/)

Encyclopedia Britannica – Mayon Volcano | Volcano, Philippines, & Luzon (https://www.britannica.com/)