Red Sprites Là Gì? Tại Sao Sét Dị Hình Lại Có Màu Đỏ?

Vào ngày 28 tháng 9 năm 2026, bầu trời đêm tại Corse, Pháp đã chứng kiến một hiện tượng thiên nhiên vô cùng ngoạn mục. Một hiện tượng quang học khí quyển có thật mang tên Sét dị hình (hay còn gọi là Red Sprites). Vậy hiện tượng này hình thành như thế nào?

Cùng Đại Pi Media khám phá hiện tượng độc đáo này trong bài viết này nhé!

Sét Dị Hình (Red Sprites – Sét đỏ) Là Gì?

Không giống như các tia sét thông thường mà chúng ta thường thấy phóng từ đám mây xuống mặt đất, Red Sprites là một dạng phóng điện plasma lạnh quy mô lớn xảy ra ở khu vực rất cao của bầu khí quyển Trái Đất (tầng trung lưu – Mesosphere), cách mặt đất khoảng 50 đến 90 km.

Chúng thường được kích hoạt bởi những dòng điện cực mạnh do sét đánh xuống đất dương (Positive Cloud-to-Ground Lightning) từ bên dưới. Khi một tia sét dương mang năng lượng lớn thoát ra khỏi đám mây bão, nó tạo ra một sự mất cân bằng điện tích khổng lồ ở tầng điện ly phía trên. Để bù đắp lại sự thiếu hụt này, một luồng điện tích khổng lồ sẽ phóng ngược lên trên không gian, tạo ra hiện tượng Red Sprites.

Đáng chú ý, hiện tượng này chỉ được sinh ra bên trên những hệ thống bão bạo lực nhất, nơi các luồng điện tích tích tụ với mật độ khổng lồ.

Tại Sao Sét Dị Hình (Red Sprites) Lại Có Màu Đỏ?

Màu sắc của tia sét phụ thuộc vào loại khí mà các electron tương tác trong khí quyển.

• Ở tầng thấp, sét thường có màu trắng xanh do hỗn hợp các loại khí.
• Tuy nhiên, ở tầng trung lưu (nơi xảy ra Red Sprites), khí quyển chủ yếu chứa các phân tử Nitơ (N₂).

Khi các hạt electron mang năng lượng cao lao lên từ đỉnh đám mây bão, chúng va chạm mạnh với các phân tử Nitơ trong môi trường áp suất thấp. Sự va chạm này kích thích các phân tử Nitơ, khiến chúng phát ra bức xạ điện từ. Ở độ cao này, bước sóng ánh sáng phát ra từ Nitơ tương ứng với dải quang phổ màu đỏ tươi, tạo ra màu sắc rực rỡ đặc trưng như trong bức ảnh tại Corse.
Cấu Trúc Khổng Lồ Của “Thủy Quái Bầu Trời”

Sét dị hình có kích thước cực kỳ khổng lồ. Một chùm Sprites có thể vươn rộng hàng chục km ngang và trải dài 50 km theo chiều dọc. Chúng có nhiều hình dạng khác nhau, nhưng phổ biến nhất là:

• Hình con sứa (Jellyfish): Có phần đỉnh phình to rực sáng và các tua chằng chịt rủ xuống dưới, giống hệt cấu trúc được ghi lại trong bức ảnh của Florian Riou.
• Hình củ cà rốt (Carrot): Có dạng cột thon dài.
• Hình cột (Column): Là những vệt sáng thẳng đứng đơn giản.

Tại Sao Chúng Ta Hiếm Khi Thấy Red Sprites?

Dù có kích thước đồ sộ, việc bắt gặp sét dị hình bằng mắt thường là vô cùng khó khăn vì ba lý do chính:

• Thời gian tồn tại cực ngắn: Chúng chỉ chớp sáng trong khoảng vài mili-giây (phần nghìn giây), quá nhanh để não bộ con người kịp nhận thức rõ ràng.
• Bị che khuất bởi mây: Vì xảy ra phía trên các hệ thống bão lớn, người quan sát ở ngay dưới cơn bão sẽ bị mây che khuất hoàn toàn. Để nhìn thấy, bạn cần đứng cách cơn bão từ 100 đến 500 km và có một tầm nhìn hoàn toàn quang đãng.
• Yêu cầu thiết bị chuyên dụng: Để ghi lại được chi tiết và màu đỏ chân thực của các chùm tia phân nhánh chằng chịt, các nhiếp ảnh gia và nhà khoa học phải sử dụng máy ảnh có độ nhạy sáng cực cao (ISO cao) phơi sáng liên tục trong đêm.

Tổng kết

Việc quan sát và nghiên cứu Sét dị hình không chỉ thỏa mãn sự tò mò về cái đẹp của tự nhiên mà còn giúp các nhà khí tượng học và thiên văn học hiểu rõ hơn về sự trao đổi năng lượng giữa các tầng khí quyển Trái Đất.