Lũ Bùn Lahar Là Gì? Giải Mã Dòng Chảy Tử Thần Từ Các Vụ Phun Trào Núi Lửa

Khi chứng kiến một ngọn núi lửa thức giấc, sự chú ý của con người thường đổ dồn vào những dòng dung nham rực lửa hay các cột tro bụi khổng lồ che khuất bầu trời. Tuy nhiên, lịch sử địa chất đã chứng minh rằng, nguyên nhân cướp đi sinh mạng của nhiều người nhất trong các thảm họa núi lửa lại đến từ một kẻ thù thầm lặng và khốc liệt hơn rất nhiều: Lũ bùn Lahar.

Vậy thực chất lũ bùn Lahar là gì và cơ chế nào đã biến chúng thành những “dòng chảy tử thần” không thể ngăn cản? Hãy cùng Đại Pi Media bóc tách các yếu tố địa chất để hiểu rõ hơn về hiện tượng thiên nhiên đáng sợ này.

Lũ bùn Lahar là gì?

Lahar là một thuật ngữ địa chất có nguồn gốc từ tiếng Indonesia, dùng để chỉ một loại dòng chảy hỗn hợp bao gồm nước, tro núi lửa, đá bọt, bùn đất và các mảnh vỡ nham thạch.

Bạn có thể hình dung Lahar giống như một dòng sông “bê tông ướt” khổng lồ đang chảy tràn trên sườn núi. Tùy thuộc vào tỷ lệ giữa nước và vật chất rắn, Lahar có thể loãng như một dòng nước đục ngầu, hoặc đặc quánh với hơn 80% là bùn đá. Dù ở trạng thái nào, khi lao xuống từ các sườn núi dốc, chúng mang theo động năng khổng lồ, đủ sức nghiền nát và cuốn phăng mọi chướng ngại vật trên đường đi.

Nguyên nhân hình thành “dòng chảy tử thần”

Lũ bùn Lahar không nhất thiết phải xảy ra cùng lúc với một vụ phun trào núi lửa. Chúng có thể hình thành qua ba cơ chế chính dưới đây:

• Sự kết hợp giữa lửa và băng: Khi một ngọn núi lửa phủ đầy băng tuyết (như các núi lửa Sabancaya dạng tầng ở dãy Andes) bất ngờ phun trào, sức nóng hàng ngàn độ C từ dòng magma sẽ làm khối lượng lớn băng tuyết tan chảy trong tích tắc. Nước tuôn xuống, hòa quyện với tro bụi và đất đá tạo thành những dòng bùn khổng lồ. Thảm họa núi lửa Nevado del Ruiz (Colombia) năm 1985 là một ví dụ điển hình khi dòng Lahar đã vùi lấp thị trấn Armero, cướp đi sinh mạng của hơn 23.000 người.
• Mưa lớn sau khi phun trào: Ngay cả khi núi lửa đã ngừng hoạt động, hàng triệu tấn tro bụi tơi xốp vẫn phủ kín các sườn đồi. Khi có những trận mưa bão nhiệt đới lớn trút xuống, lớp tro này nhanh chóng ngậm nước, mất liên kết và trượt xuống thung lũng tạo thành dòng Lahar. Hiện tượng này kéo dài nhiều năm sau khi núi lửa Pinatubo (Philippines) bùng nổ vào năm 1991.
• Vỡ hồ miệng núi lửa: Các miệng núi lửa thường tích tụ nước tạo thành những hồ nước khổng lồ trên đỉnh. Khi có các đợt động đất hoặc sự thay đổi áp suất làm vỡ cấu trúc bờ miệng núi, hàng triệu khối nước sẽ đổ ập xuống sườn núi, cuốn theo đất đá và tạo thành lũ bùn tàn khốc.

Sức mạnh tàn phá khốc liệt của dòng bùn đá

Sự đáng sợ của Lahar nằm ở vận tốc và mật độ vật chất của nó. Khi chảy trong các hẻm núi dốc hẹp, một dòng Lahar có thể đạt tốc độ lên tới 100 km/h và di chuyển quãng đường dài hàng chục, thậm chí hàng trăm kilomet ra xa khỏi tâm điểm núi lửa.

Bởi vì có mật độ đặc quánh hơn nước rất nhiều, sức nổi và lực xô đẩy của Lahar là vô cùng khủng khiếp. Nó không chỉ làm ngập lụt như các dòng lũ thông thường, mà còn có khả năng bứng rễ những thân cây cổ thụ, cuốn trôi những tảng đá khổng lồ nặng hàng tấn, xé toạc các cây cầu bê tông cốt thép và san phẳng toàn bộ các khu dân cư. Khi dòng Lahar đi qua và dừng lại, nó sẽ đông cứng lại thành một lớp xi măng vững chắc, chôn vùi vĩnh viễn mọi thứ dưới lớp đất đá dày đặc.

Tổng kết

Lũ bùn Lahar là minh chứng rõ nét nhất cho sức mạnh tàn phá không biên giới của các hiện tượng địa chất cực đoan. Không rực rỡ như dung nham, nhưng sự khốc liệt và khả năng tấn công bất ngờ của dòng bùn đá này khiến nó trở thành rủi ro lớn nhất đối với các cộng đồng dân cư sống dưới chân các ngọn núi lửa. Việc xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và lập bản đồ các kênh xả lũ bùn là yếu tố sống còn để bảo vệ con người trước cơn thịnh nộ của tự nhiên.