Núi Lửa Sabancaya: Giải Mã “Chiếc Lưỡi Lửa” Dữ Dội Của Dãy Andes, Peru

Nằm ẩn mình trên dãy Andes hùng vĩ ở Peru, không chỉ nổi tiếng với nền văn minh cổ đại mà còn là nơi ngự trị của những ngọn núi lửa hoạt động mạnh nhất thế giới. Nổi bật trong số đó là Sabancaya – ngọn núi lửa đang thu hút sự chú ý của giới địa chất toàn cầu bởi tần suất hoạt động không ngừng nghỉ và những đợt phun nổ dữ dội.

Vậy ngọn núi lửa này ẩn chứa những cơ chế kiến tạo nào? Cùng Đại Pi Media bóc tách lớp vỏ địa chất để giải mã sức mạnh đáng sợ của “chiếc lưỡi lửa” vùng Nam Mỹ.

Sabancaya là núi lửa gì?

Sabancaya là một ngọn núi lửa dạng tầng (stratovolcano) nằm ở khu vực phía nam Peru, cách thành phố Arequipa khoảng 100 km về phía tây bắc. Với độ cao 5.960 mét so với mực nước biển, nó nằm trong đới núi lửa trung tâm của dãy Andes và là một mắt xích quan trọng của hệ thống Vành đai lửa Thái Bình Dương.

Cái tên “Sabancaya” có nguồn gốc từ tiếng Quechua bản địa, mang ý nghĩa là “chiếc lưỡi lửa” hoặc “ngọn núi khạc nhổ”. Tên gọi này đã phản ánh chân thực nhất về bản chất hoạt động khốc liệt của ngọn núi, nơi những đợt phun nổ và nhả khói bụi đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống lịch sử từ hàng trăm năm qua.

Cấu trúc kiến tạo và hiểm họa kép từ băng tuyết

Giống như nhiều núi lửa dạng tầng khác, Sabancaya được hình thành từ nhiều lớp dung nham đông đặc, đá bọt và tro bụi tích tụ qua hàng thiên niên kỷ. Những lớp đất đá này nén lại, tạo thành một cấu trúc hình nón với độ dốc lớn.

Tuy nhiên, điểm đặc biệt và cũng là yếu tố tạo ra mối đe dọa khôn lường của Sabancaya chính là chỏm băng nhỏ (ice cap) bao phủ trên đỉnh núi. Khi ngọn núi thức giấc, sức nóng từ các dòng magma và tro bụi rực lửa sẽ làm khối băng này tan chảy nhanh chóng. Nước nóng hòa quyện với tro núi lửa, bùn đất và sỏi đá tạo ra hiện tượng lũ bùn (lahars). Những dòng bùn đặc quánh này có thể lao xuống các thung lũng với tốc độ khủng khiếp, quét sạch cơ sở hạ tầng, thảm thực vật và đe dọa trực tiếp đến cuộc sống của người dân quanh vùng.

Bên cạnh đó, Sabancaya còn là một trong những nguồn phát thải khí gas núi lửa khổng lồ. Các hệ thống quan trắc ghi nhận ngọn núi này liên tục bơm một lượng lớn khí lưu huỳnh điôxit (SO2) và hơi nước vào bầu khí quyển mỗi ngày.

Lịch sử những đợt phun trào khốc liệt của núi lửa Sabancaya

Sabancaya được giới khoa học đánh giá là một trong hai ngọn núi lửa hoạt động mạnh nhất tại Peru. Lịch sử địa chất đã ghi nhận vô số đợt bùng nổ đáng sợ của ngọn núi này kéo dài từ thế kỷ 18.

• Sau một thời gian dài ngủ yên, Sabancaya bất ngờ thức giấc vào năm 1986, bắt đầu một chu kỳ kiến tạo mới.
• Hoạt động này đạt đến đỉnh điểm vào năm 1990 với một đợt phun nổ lớn, sinh ra những cột khói bụi khổng lồ.
• Kể từ tháng 11 năm 2016 cho đến nay, ngọn núi vẫn đang trong tình trạng hoạt động liên tục (ongoing eruption). Mỗi ngày, các trạm địa chấn ghi nhận hàng chục vụ nổ, đẩy các cột tro bụi cao từ 1.000 đến gần 3.000 mét lên không trung.

Lượng tro bụi khổng lồ và dai dẳng từ Sabancaya thường xuyên che khuất bầu trời và bị gió thổi bay đi rất xa. Điều này buộc các nhà chức trách hàng không phải liên tục phát đi các cảnh báo rủi ro về tro bụi, gây gián đoạn không nhỏ đến các tuyến bay thương mại ngang qua khu vực.

Tổng kết

Sabancaya là một kỳ quan địa chất vĩ đại nhưng cũng chứa đựng sức mạnh vô cùng đáng sợ của dãy Andes. Sự kết hợp giữa cấu trúc núi lửa dạng tầng cao gần 6.000 mét, những đợt phun nổ khốc liệt và nguy cơ lũ bùn từ băng tan đã biến “chiếc lưỡi lửa” này thành một đối tượng nghiên cứu trọng điểm. Việc theo dõi chặt chẽ mọi biến động của ngọn núi là yêu cầu sống còn nhằm cảnh báo sớm và bảo vệ sự an toàn cho khu vực Nam Peru.

Hành trình khám phá các vành đai núi lửa và những chuyển động kiến tạo vĩ đại của Đại Pi Media vẫn chưa dừng lại.