Núi Lửa Erebus: Bí Ẩn Ngọn Núi Lửa “Phun Ra Vàng” Tại Nam Cực

Nam Cực luôn được biết đến là lục địa lạnh giá và khắc nghiệt nhất hành tinh. Thế nhưng, ngay giữa vùng đất đóng băng vĩnh cửu này lại tồn tại một “lò sưởi” khổng lồ mang tên Erebus. Sự đối lập ngoạn mục giữa nhiệt độ âm độ C và dòng dung nham sôi sục hàng ngàn độ đã biến nơi đây thành một trong những kỳ quan địa chất độc đáo nhất thế giới.

Đặc biệt hơn cả, đây là ngọn núi lửa hiếm hoi trên Trái Đất thực sự “thở” ra vàng kim loại mỗi ngày. Vậy ngọn núi này ẩn chứa những bí mật gì? Cùng Đại Pi Media giải mã sức mạnh dữ dội của ngọn núi lửa đặc biệt này.

Erebus là núi lửa gì?

Erebus là một ngọn núi lửa dạng tầng (stratovolcano) nằm trên Đảo Ross thuộc châu Nam Cực. Với vị trí địa lý đặc thù, đây là ngọn núi lửa hoạt động xa nhất về phía nam của Trái Đất.

Sở hữu độ cao 3.794 mét so với mực nước biển, Erebus là đỉnh núi cao thứ hai ở Nam Cực (chỉ sau đỉnh núi lửa Sidley). Ngọn núi vĩ đại này được nhà thám hiểm vùng cực người Anh Sir James Clark Ross phát hiện vào năm 1841. Ông đã lấy tên con tàu thám hiểm của mình là HMS Erebus để đặt cho ngọn núi (trong thần thoại Hy Lạp, Erebus là vị thần hiện thân cho bóng tối sâu thẳm).

Cơn mưa bụi vàng từ lòng đất

Điều khiến giới địa chất kinh ngạc nhất về Erebus không chỉ là sức nóng, mà là việc ngọn núi này liên tục giải phóng vàng nguyên chất vào khí quyển.

Theo các nghiên cứu, dòng magma nóng chảy sâu bên dưới Erebus chứa một lượng lớn vàng hòa tan. Khi các khí gas từ hồ dung nham bùng lên và thoát ra khỏi miệng núi, chúng mang theo những hạt vàng kim loại li ti. Khi chạm vào không khí lạnh giá của Nam Cực, lượng vàng này lập tức kết tinh thành bụi mịn.

Các nhà khoa học ước tính mỗi ngày, các cột khí của núi lửa Erebus phun vào không trung khoảng 80 gram vàng (tương đương giá trị khoảng 6.000 USD). Những hạt bụi vàng này có kích thước siêu nhỏ (chỉ khoảng 20 micromet), nhẹ đến mức chúng nương theo các cột khí khổng lồ và bị gió cuốn đi rất xa. Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy dấu vết của vàng nguyên chất vương vãi trên nền tuyết trắng ở khoảng cách lên tới 1.000 km tính từ miệng núi. Hiện tượng này là minh chứng sống động nhất cho quá trình vật chất quý giá được đẩy từ lớp phủ (mantle) lên vỏ Trái Đất.

Kỳ quan kiến tạo: Sự giao tranh giữa lửa và băng

Bên cạnh cột khí phun vàng, Erebus còn sở hữu những cấu trúc địa chất vô cùng hiếm gặp do sự giao tranh khốc liệt giữa lửa và băng tuyết:

• Hồ dung nham vĩnh cửu: Nằm sâu trong miệng núi lửa chính là một hồ dung nham (lava lake) hoạt động liên tục suốt hàng thập kỷ. Hồ chứa đầy đá phonolite nóng chảy, không ngừng sủi bọt, cuộn trào và giải phóng khí gas. Đây là một trong số rất ít các hồ dung nham có thể duy trì trạng thái lỏng lâu dài trên toàn thế giới mà không bị đông đặc.
• Tháp băng phun khí (Ice Fumaroles): Dọc theo các sườn núi, khí nóng và hơi nước thoát ra từ các khe nứt địa chất bị đóng băng ngay lập tức khi tiếp xúc với không khí lạnh giá. Quá trình này tạo ra những tháp băng khổng lồ cao đến hàng chục mét, trông giống như những chiếc ống khói trắng muốt, kỳ ảo vươn lên giữa nền tuyết.

Chứng nhân của thảm kịch hàng không khốc liệt

Núi lửa Erebus không chỉ nổi tiếng trong giới khoa học địa chất mà còn được thế giới nhắc đến qua một sự kiện đau buồn trong lịch sử hàng không.

Vào ngày 28 tháng 11 năm 1979, Chuyến bay 901 của hãng hàng không Air New Zealand – một chuyến bay chở khách ngắm cảnh Nam Cực – đã đâm thẳng vào sườn núi lửa Erebus. Nguyên nhân được xác định là do sự kết hợp của lỗi nạp dữ liệu tọa độ định vị và hiện tượng quang học “ảo giác trắng” (whiteout), khiến phi công không thể phân biệt được đâu là lớp mây mù và đâu là dốc núi phủ tuyết. Thảm kịch đáng sợ này đã cướp đi sinh mạng của toàn bộ 257 hành khách và phi hành đoàn.

Tổng kết

Núi lửa Erebus là minh chứng hoàn hảo cho sức mạnh kiến tạo dữ dội và vẻ đẹp đầy tính đối lập của tự nhiên. Ngọn núi lửa đang thức giấc vươn cao giữa lục địa Nam Cực không chỉ là một trạm nghiên cứu vô giá để giới khoa học tìm hiểu về các dòng dung nham sâu dưới lớp vỏ Trái Đất hay cơ chế hình thành vàng trong vỏ hành tinh, mà còn là một chứng nhân lịch sử thầm lặng vĩnh cửu giữa vùng đất băng giá.

Hành trình bóc tách các mảng kiến tạo vỏ hành tinh và những bí ẩn của thế giới tự nhiên vẫn đang tiếp diễn.