Núi Lửa Krasheninnikov: Giải Mã Núi Lửa Đôi Kỳ Vĩ Tại Kamchatka

Bán đảo Kamchatka ở vùng Viễn Đông nước Nga từ lâu đã được ví như “thánh địa núi lửa” của thế giới, nơi tập trung hàng trăm ngọn núi lửa khổng lồ thuộc Vành đai lửa Thái Bình Dương. Trong số đó, Krasheninnikov nổi lên như một điểm sáng địa chất độc đáo nhờ cấu trúc nón đôi lồng ghép phức tạp nằm trọn trong một hõm chảo cổ đại.

Cùng Đại Pi Media bóc tách các tầng đá băng giá để giải mã cấu trúc kiến tạo và lịch sử hình thành của ngọn núi lửa đặc biệt này.

Krasheninnikov là núi lửa gì?

Krasheninnikov (tiếng Nga: Vulkan Krasheninnikova) là một núi lửa dạng tầng (stratovolcano) phức hợp nằm ở phần phía đông bán đảo Kamchatka, phía nam Hồ Kronotskoye. Ngọn núi này có độ cao khoảng 1.856 mét so with mực nước biển và được đặt theo tên của Stepan Krasheninnikov – nhà địa lý học kiêm nhà khám phá xứ Kamchatka nổi tiếng vào thế kỷ 18.

Về mặt địa chất, Krasheninnikov nằm trong Khu bảo tồn thiên nhiên Kronotsky – một Di sản Thế giới được UNESCO công nhận. Ngọn núi mang cấu trúc vô cùng ấn tượng khi sở hữu hai nón núi lửa tầng lớn dính liền nhau (Nón phía Bắc và Nón phía Nam), cùng tọa lạc bên trong một hõm chảo (caldera) hình elip cổ đại có đường kính lên tới 9 km.

Lịch sử hình thành của núi lửa Krasheninnikov

Sự ra đời của phức hệ Krasheninnikov là kết quả của quá trình mảng kiến tạo Thái Bình Dương chìm đọng liên tục dưới mảng Á – Âu. Lịch sử phát triển của ngọn núi này trải qua ba giai đoạn kiến tạo chính:

• Hình thành hõm chảo cổ đại: Vào thời kỳ Thế Pleistocen muộn, một vụ nổ kiến tạo cực lớn đã xảy ra, làm sụp đổ cấu trúc núi lửa ban đầu và tạo ra một hõm chảo rộng lớn.
• Sự phát triển của Nón phía Nam: Khoảng 11.000 năm trước, magma bắt đầu tái sinh bên trong hõm chảo, bồi đắp nên nón núi lửa phía Nam. Nón núi lửa này phát triển vươn cao và kết thúc giai đoạn xây dựng bằng một miệng hố rộng khoảng 800 mét.
• Sự hình thành Nón phía Bắc và nón con: Ngay sau đó, ở phía bắc của hõm chảo, nón núi lửa phía Bắc tiếp tục được đẩy lên. Điểm đặc biệt nhất là bên trong miệng hố của Nón phía Bắc lại xuất hiện một nón núi lửa nhỏ hơn nữa (nón cấp hai), tạo nên cấu trúc “núi lửa trong núi lửa” vô cùng hiếm gặp.

Các dòng dung nham tràn ra từ hai nón núi lửa này đã lấp đầy phần lớn lòng hõm chảo cổ đại và chảy tràn ra dải bình nguyên xung quanh, tạo nên những cánh đồng đá bazan rộng lớn.

Đặc tính phun trào và lịch sử hoạt động của núi lửa Krasheninnikov

Krasheninnikov chủ yếu tạo ra các đợt phun trào thuộc kiểu Stromboli và Vulcanian, sinh ra các dòng dung nham bazan và andesit có độ nhớt trung bình đến thấp, đan xen với các đợt tống xuất tro bụi và đá bọt.

Theo các nghiên cứu địa chất dựa trên phương pháp định tuổi bằng carbon phóng xạ:

• Trong khoảng 10.000 năm qua, ngọn núi đã trải qua nhiều chu kỳ hoạt động mãnh liệt, với các đợt trào dung nham lớn diễn ra vào khoảng 1.100 đến 1.300 năm trước.
• Đợt phun trào lịch sử gần đây nhất của Krasheninnikov được ghi nhận là vào năm 1550 (với sai số khoảng vài thập kỷ).

Mặc dù ngọn núi đã rơi vào trạng thái im lặng suốt nhiều thế kỷ qua, các trạm địa chấn tại Kamchatka vẫn ghi nhận hệ thống nhiệt năng ẩm bên dưới lòng núi vẫn chưa nguội hoàn toàn. Các tháp khí (fumaroles) nhỏ và những bất thường về nhiệt độ thỉnh thoảng vẫn xuất hiện xung quanh khu vực đỉnh.

Tổng kết

Núi lửa Krasheninnikov là một minh chứng hoàn hảo cho sự tái sinh và biến đổi không ngừng của vỏ Trái Đất. Cấu trúc nón đôi lồng ghép bên trong hõm chảo cổ đại không chỉ tạo nên một cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ giữa vùng tuyết trắng Kamchatka, mà còn mang lại nguồn dữ liệu khoa học vô giá về chu kỳ phát triển của núi lửa dạng tầng.