Núi Lửa Puracé: Lịch Sử Kiến Tạo Dữ Dội

Nằm sừng sững trong Dãy núi Los Coconucos thuộc vùng Andes của Colombia, Puracé là một trong những ngọn núi lửa hoạt động mạnh mẽ và được theo dõi sát sao nhất tại Nam Mỹ. Với cấu trúc địa chất phức tạp, lịch sử bùng nổ đáng sợ và tần suất hoạt động gia tăng mạnh trong thời gian gần đây, ngọn núi này đang đặt các khu vực lân cận vào tình trạng báo động cao.

Cùng Đại Pi Media tìm hiểu về ngọn núi lửa dạng tầng nổi tiếng này, nhìn lại những dấu mốc lịch sử khốc liệt và cập nhật các biến động địa chất mới nhất tính đến cuối năm 2026.

Puracé là núi lửa gì?

Puracé là một ngọn núi lửa dạng tầng (stratovolcano) mang cấu trúc điển hình của Vành đai lửa Thái Bình Dương, nằm trong khuôn viên Vườn Quốc gia Tự nhiên Puracé thuộc tỉnh Cauca, Colombia. Ngọn núi này có độ cao khoảng 4.646 mét so với mực nước biển, ngự trị phía đông nam của thành phố Popayán.

Hình thành từ nhiều lớp tro bụi, đá bọt và dung nham đông đặc tích tụ qua hàng thiên niên kỷ, Puracé sở hữu cấu trúc địa chất không ổn định. Lịch sử ghi nhận đây là một trong những ngọn núi lửa nguy hiểm, với các đợt phun trào thường xuyên trút tro bụi, khí độc và gây ra nguy cơ lũ bùn xuống các thung lũng bên dưới. Nơi đây cũng được ghi nhận là giao điểm của hai đứt gãy kiến tạo Coconucos và Morras.

Lịch sử những đợt phun trào dữ dội của núi lửa Puracé

Xuyên suốt dòng chảy lịch sử, Puracé được ghi nhận là một trong những ngọn núi lửa hoạt động mạnh nhất tại Colombia. Sức mạnh của nó đã liên tục được chứng minh qua hàng loạt các vụ nổ lớn:

• Thế kỷ 19: Ngọn núi trải qua những đợt bùng nổ dữ dội quy mô lớn vào các năm 1849, 1869 và 1885.
• Thế kỷ 20: Đây là khoảng thời gian chứng kiến sự thức giấc liên tục của ngọn núi với khoảng chục lần phun trào. Những đợt bùng nổ đáng chú ý nhất diễn ra vào các năm 1949, 1950, 1956 và 1957. Đợt phun trào cuối cùng của thế kỷ này được ghi nhận vào năm 1977.
• Vào năm 1990, các hệ thống quan trắc bắt đầu ghi nhận sự xuất hiện của các tháp khí (fumaroles) gần khu vực đỉnh núi, kèm theo các suối nước nóng phun trào từ các sườn thấp.
• Thế kỷ 21: Sau nhiều thập kỷ ngủ yên, ngọn núi chính thức bùng nổ trở lại vào ngày 19 tháng 1 năm 2025, tạo ra các cột tro bụi lan rộng đến 7 km.

Diễn biến hoạt động địa chất khốc liệt trong năm 2026

Từ đầu năm 2026 đến nay, núi lửa Puracé tiếp tục trải qua những chu kỳ biến động phức tạp, buộc chính quyền và cơ quan địa chất Colombia phải liên tục điều chỉnh các mức độ cảnh báo:

• Đầu năm 2026: Sau hai tháng nằm ở mức Cảnh báo màu Cam (nguy cơ phun trào cao), vào ngày 22 tháng 1 năm 2026, ngọn núi tạm thời lắng xuống và được hạ cấp về mức Cảnh báo màu Vàng khi các chỉ số địa chấn giảm đi.
• Tháng 7 năm 2026: Các hệ thống giám sát của Cơ quan Địa chất Colombia (SGC) bắt đầu ghi nhận những dấu hiệu gia tăng hoạt động trở lại của núi lửa.
• Tháng 8 năm 2026 (Đỉnh điểm biến động):
  • Ngày 1 tháng 8: Cơ quan Địa chất Colombia (SGC) chính thức nâng lại mức Cảnh báo từ Vàng lên Cam, đánh dấu sự gia tăng đáng kể của các trận động đất núi lửa (hơn 250 trận/tháng) và lượng khí thải thoát ra từ miệng núi.
  • Ngày 10 tháng 8: Một đợt biến động mạnh mẽ đã xảy ra, ngọn núi tung ra một đợt phát thải tro bụi dữ dội ngay sau khi khu vực miền tây Colombia vừa hứng chịu một trận động đất mạnh 7,4 độ richter.
  • Từ ngày 11 đến 12 tháng 8: Hệ thống quan trắc tiếp tục ghi nhận thêm 6 đợt phun tro bụi mới, với cột khói cao nhất vươn tới 500 mét trên miệng hố.
  • Đến cuối tháng 8 năm 2026: Ngọn núi vẫn tiếp tục giải phóng những cột tro khổng lồ có lúc vươn tới độ cao 6 km, gây gián đoạn không lưu và buộc một số cộng đồng dân cư thuộc tỉnh Cauca và Huila phải sơ tán.

Tình hình cảnh báo hiện tại của núi lửa Puracé

Ngọn núi lửa Puracé hiện đang được duy trì ở mức Cảnh báo màu Cam. Điều này có nghĩa là mặc dù chưa chắc chắn sẽ có một vụ phun trào dung nham thảm khốc ngay lập tức, nhưng xác suất bùng nổ quy mô lớn đã tăng lên rất cao.

Chính quyền Colombia đã đưa ra các khuyến cáo khẩn cấp, yêu cầu người dân và du khách tuyệt đối không tiếp cận khu vực miệng hố, không tham gia các hoạt động leo núi và sẵn sàng chuẩn bị cho các đợt sơ tán nếu ngọn núi trút giận bằng đợt phun trào dung nham dữ dội hơn.

Tổng kết

Nhìn lại lịch sử dày đặc những đợt phun nổ của núi lửa Puracé, sự thức giấc mạnh mẽ của nó trong giai đoạn 2025 – 2026 là lời nhắc nhở sâu sắc về sức mạnh kiến tạo đáng sợ vẫn đang âm ỉ dưới lòng dãy Andes. Việc liên tục ghi nhận các đợt phun tro bụi, động đất núi lửa và khí gas cho thấy cấu trúc bên dưới ngọn núi đang chịu một áp suất khổng lồ. Mọi sự thay đổi của ngọn núi này vẫn đang được giới khoa học toàn cầu theo dõi nghiêm ngặt.